Interlaced, progressive, PAL of NTSC, anamorphic en square pixels – een intro in (oude) video techniek

Als je werkt met (oude) videocamera's, of oud videomateriaal, kom je nog wel eens ingewikkelde termen tegen in de camera menu's of tijdens je montage. Je ziet bijvoorbeeld in je camera settings zoals '50i' tegenover '50p'. Of er gaan dingen 'mis', zoals een video die na de montage streepjes vertoont, of rare verhoudingen heeft. 

Mocht je tegen dit soort dingen aanlopen, dan kan het zijn dat je problemen hebt met interlaced versus progressive, met PAL en NTSC, of met framerates en pixelverhoudingen die niet kloppen. 

In dit artikel loop ik door de verschillende aspecten van de video techniek heen. Deze techniek komen we steeds minder vaak tegen in de camera's van nu en je hebt van dingen die je nog wel tegenkomt minder last, zeker als je alleen filmt voor online gebruik, bijvoorbeeld op Youtube. Toch vind je dus nog sporen van deze cameratechnieken in montage programma’s, en kun je ermee te maken krijgen als je werkt met oude camera’s, of oud videomateriaal. Daarom is het toch goed te weten wat dit allemaal is! 

De onderwerpen die ik zal behandelen in dit artikel: 


  • Full HD versus HD
  • Breedbeeld versus 4:3
  • Standaard definitie (SD)
  • Filmen op tapes
  • Verschillende framerates
  • PAL, NTSC en SECAM
  • Interlaced versus progressive
  • Anamorphic en square: pixelverhoudingen

In dit artikel zal ik niet volledig zijn. Achter al deze onderwerpen schuilt nog een wereld aan informatie en achtergronden. Ik zal links naar bronnen toevoegen in dit artikel, zodat je zelf verder op zoek kan naar informatie, als je dat nodig hebt. 

Om te beginnen; we maakten natuurlijk ook een video over dit onderwerp! Kijk die zeker voordat je verder gaat met lezen. 



Full HD versus HD

De standaard nu, voor de meeste video’s op Youtube en tv, is HD. En HD is 1920x1080 pixels. Je ziet ook wel 4K steeds meer, dat is 4x zo groot als HD. Uiteindelijk zal video waarschijnlijk wel steeds groter worden. 

Maar toen HD net nieuw was, was het voor veel apparaten nog te zwaar om dat grote HD aan te kunnen. Daarom werd er een ‘kleinere’ HD ontwikkeld, namelijk 1280x720 pixels. Dat werd dan HD genoemd, en 1920 was Full HD. Tja. Je zag in die tijd ook wel tv’s die werden verkocht als ‘HD ready’. Dat was dan vaak niet Full HD, maar ‘gewoon’ HD.

Als je nu HD ziet staan kan dat 1920x1080 zijn, maar soms is het ook nog 1280x720. Wil je weten welke van de twee het is? Kijk dan naar het aantal pixels. Dat kan in je camera, of in de computer. 

Tegenwoordig zie je trouwens ook wel 'Ultra HD'; dat is dan weer 4K. Ultra HD is namelijk 3840x2160 pixels (terwijl 'Full 4K' eigenlijk 4096x2160 is). 

Youtube kan eigenlijk alle beeldverhoudingen wel aan. 

Breedbeeld of 4:3

HD is altijd breedbeeld geweest: een beeldverhouding van 16:9. De video's op ons kanaal zijn altijd 16:9 ofwel breedbeeld. Je hebt daarnaast ook nog 21:9, dat wordt wel gezien als het bioscoopformaat. Heel soms als ik iets er filmisch wil laten uitzien, dan maak ik een 21:9 video. Dat heb ik bijvoorbeeld gedaan voor deze video (en dat in de vormgeving van de thumbnail ook al meegenomen): 



Maar voordat we video's in de breedbeeld 16:9 verhouding maakten, was 4:3 de standaard. Eigenlijk is dat het formaat van de oude beeldbuis televisies. Als je voor 2000 bent geboren, ken je die vast nog wel 🙂


Image

Standaard Definitie (SD)

Voordat er 'High' definitie (HD) was er natuurlijk 'Standaard', ofwel SD. SD was het grootste deel van de tijd ook 4:3, dat was 768x576 pixels*. In de laatste jaren waarin SD de norm was, zag je ook breedbeeld SD, wat dan 1024x576 pixels was. Voor de liefhebber: Hier vind je meer informatie over SD. 

*Dit geldt voor square pixels. Komen we later op terug...

Filmen op tapes

In de tijd van 4:3 werd er gefilmd op tapes. Ik nog steeds een verzameling mini-DV tapes, wat de standaard was toen ik op filmschool zat. Naast de mini-DV tapes waren er DV tapes, HI8, Betacam, Betamax, en nog veel meer. Ze zijn vergelijkbaar met cassettebandjes waar we vroeger muziek op luisterden. Er is trouwens wel nog een verschil te maken hier, je had namelijk eerst analoge video, en later digitale video.

Zie hieronder een plaatje van mijn eerste cameraatje. Die filmde op miniDV tapes (digitaal).


Image

Rond 2006/2007 werd digitaal filmen, op geheugenkaarten, steeds normaler. Ik weet nog dat we mijn afstudeerfilm draaiden op een HD camera met geheugenkaarten, en dat vond ik erg spannend. Ik wist niet of dat nou wel betrouwbaar was, omdat je die kaarten na het overzetten van het beeld ook weer wiste. Terwijl die tapes, die kon je gewoon bewaren. 

Inmiddels zou ik niet meer terug willen naar die onbetrouwbare tapes! Het inladen was ook een veel langer proces, je moest dan je camera op de computer aansluiten, of een tapedeck daarvoor gebruiken, en dan speelde je de video af op je camera, en werd het tegelijk door de computer ingelezen. In de montageprogramma’s heette dat meestal ‘capture’ of inladen. 

Verschillende framerates

24p is iets wat je vaak in camera’s aantreft. We gaan hierna dieper in op de ‘p’, maar eerst wil ik het hebben over die 24.
24 frames per seconde is namelijk het klassieke aantal 'beelden per seconde' dat werd gebruikt in film. Dat is de reden dat je het nog steeds in camera’s aantreft; het heeft die ‘mooie filmische look’. Ik vind het onzin. 

Toen video ontstond, kwamen er andere framerates. In Europa houden we sindsdien 25 frames per seconde aan. In je camera of in je computer zal je dat aantreffen, dan staat er 25p of 25fps. 

50fps komt ook vaak voor, dat is dus dubbel zo veel. Daarmee kun je slow motion maken, maar er zijn ook mensen die vinden dat 50fps video nog veel mooier is, er soepeler uitziet. Het enige is: je moet het dan wel afspelen op een apparaat wat 50fps kan afspelen. 

Een voorbeeld is de The Hobbit films. Die werden niet in 24fps geschoten (de standaard voor film) maar het dubbele: 48fps. Het gevolg was dat bioscopen allemaal nieuwe projectors moesten kopen om dat mee te kunnen afspelen. En de vraag is: zie je echt het verschil? 


Image

PAL, NTSC en SECAM

Als je filmt met je telefoon kan je vaak alleen maar kiezen voor 30 frames per seconde, en niet voor 25, zoals ik al eerder noemde. Hoe zit dat?

Als we het over framerates hebben, moeten we het hebben over PAL en NTSC. Dat zijn de televisie standaarden. Er is er nog eentje, die minder vaak voorkomt, namelijk SECAM. In Europa heeft bijvoorbeeld Frankrijk SECAM. Verder is Europa helemaal PAL, en is NTSC de standaard in Amerika. 

Maar wat betekent dit nou? Deze video standaarden gaan over de manier waarop ze kleur verwerken en opslaan. Het ontstond dus ook in de tijd dat er kleurentelevisie ontstond. Maar zoals dat gaat in de wereld, was men het niet eens over hoe dat dan moest! 

Naast verschil in kleurbehandeling hebben deze verschillende soorten ook nog een andere framerate en afmetingen. Wat een chaos. 

We hadden het net over 24fps wat de film standaard is, en 25 fps wat de standaard is in Europa. Dat is dus PAL. SECAM is trouwens ook 25fps, wel zo makkelijk. NTSC is 29.97fps. Wie kan dat nou onthouden? Het heeft ook iets te maken met dat er in Amerika een andere spanning uit de muur komt. 

Tegenwoordig filmen we heel veel met Amerikaanse apparaten, dus zijn we vaak overgeleverd aan de Amerikaanse framerates. Nu we niet meer met oude tv’s te maken hebben, wordt NTSC vaak naar 30fps afgerond. Want dat rare getal had natuurlijk iets te maken met de werking van tv’s. 30 frames per seconde is dus iets wat je vaak treft op smartphones bijvoorbeeld.  

Als je video alleen online gebruikt, dan maken de framerates en instellingen minder uit. Youtube heeft er bijvoorbeeld dit over te zeggen.

Er is nog steeds een verschil tussen PAL en NTSC, of tenminste er was een verschil: in de pixelverhoudingen. Daar komen we zo nog op.

Interlaced versus progressive

Als we het dan toch over oude tv’s hebben, moeten we het hebben over interlaced en progressive. En dit is zeker iets waar je nog sporen van treft in je camera. Je hebt vast wel eens in de opties gekeken en gezien dat er staat 1080p.

Zie hieronder bijvoorbeeld de keuzes die je hebt op de iPhone XS (links) en de Sony A7R2 (rechts). Overal staat een 'p' achter.

Als je goed oplet zie je ook dat er dus op de iPhone inderdaad geen 25fps optie is, en op de systeemcamera van Sony wel.


Image

Die p: dat staat voor progressive. Wat is dat precies? Om daarachter te komen leg ik je eerst uit wat interlaced is. 

Om tv-beeld er soepeler uit te laten zien, is er ooit bedacht om niet het hele beeld in 1 keer te laten zien, maar eerst de ene helft, en dan de andere helft. En die spiltsing gebeurde in beeldlijnen. Dus eerst de bovenste beeldlijnen, dan de onderste. Dat is interlaced. 

Je kon het goed zien als je een videoband pauzeerde op een moment met actie. Dan bevriest het beeld en zie je de lijnen. Zie bijvoorbeeld dit frame uit een video die ik ooit draaide (in 2010!).


Image

Interlaced wordt aangegeven met i. Dus bijvoorbeeld 25i. Dan weet je dat je 25 interlaced beelden hebt, wat dus 50 halve beelden zijn. Gek genoeg wordt dit in camera’s ook vaak aangegeven als 50i, wat dus nog steeds betekent: 50 halve beelden, 25 hele. Als je hierop googeled dan merk je dat camerafabrikanten dit niet duidelijker maken, door het allemaal anders te noemen. Zorg dus wel dat je weet wat jouw camera doet, want 50i kan hetzelfde zijn als 25i, maar is sowieso echt iets anders dan 50p.

Bij progressive beeld gaat het niet om halve beelden, maar om hele beelden.

Als je nou interlaced materiaal hebt, dan kun je dat in montageprogramma’s of in Handbrake omzettten naar progressive. Want tegenwoordig is alles progressive, voor Youtube en tv heb je gewoon progressive beeld nodig. Als je dat verkeerd omzet krijg je lijntjes. 

Mocht je hier mee te maken hebben, dan moet je in je montageprogramma even de juiste versie van ‘de-interlace’ gebruiken. Je kunt namelijk nog kiezen tussen ‘upper field first’ of ‘lower field first’, afhankelijk van of je eerst de bovenste beeldlijnen of eerst de onderste beeldlijnen wilt lezen. Ik kan je hier niet anders mee helpen dan zeggen: probeer het uit en test het beeld op de plek waar je het uiteindelijk wilt gaan gebruiken. Uiteindelijk deed ik het vroeger ook zo: video monteren, exporteren voor dvd, dvd branden, en die afspelen op een dvd-speler met een tv… en dan kon je zien of je het goed gedaan had, of dat je ergens een fout hebt gemaakt met fields.

Nu hebben we het er de hele tijd over dat een beeld wordt opgebouwd uit lijnen, die om en om (interlaced) of van boven naar beneden (progressive) worden weergegeven. Dan is het ook nog interessant om te vermelden dat progressive beelden dus niet in één keer in beeld komen, maar dat het beeld inderdaad van boven naar beneden wordt opgebouwd. Hieruit ontstaat nog een 'probleem' wat we 'rolling shutter noemen. Daarover maakten we al eens onderstaande video.



Pixelverhoudingen

Pixels zijn meestal vierkant, maar niet altijd. Zie je iets mis gaan zoals het plaatje hieronder, waar een plaatje 'ingedrukt' wordt, dan staat er een setting niet goed en heb je een verkeerde pixelverhouding.


Image

Dit komt uit de tijd toen video nog gemaakt werd voor televisie, de oude beeldbuizen. Oorspronkelijk was video natuurlijk niet een digitaal medium, het was ooit film, en toen kwam video, eerst analoog en toen digitaal. In eerste instantie was dat dan ook niet bestemd voor gebruik op computers. Totdat we videobeelden wél op computers gingen zetten, en op computers gingen monteren.

Zoals ik eerder al schreef; je hebt dan een proces van overzetten waar de video realtime door de computer werd ingelezen. En daar moest je dan wel alle settings – interlaced of niet, PAL/NTSC en de pixelverhoudingen – goed voor instellen. Anders kreeg je fouten en moest je helemaal opnieuw beginnen.

Er was toen nog een verschil tussen computers en televisie. Computers waren van de 0-en en 1-en, en heel rechtlijnig. Pixels in computers waren dus vierkant. 

Pixels in video waren meestal niet vierkant. De verhouding van die pixels verschilde ook nog per soort video. NTSC had een andere pixelverhouding dan PAL. Als je dus videomateriaal met rechthoekige pixels in je computer afspeelde, kreeg je, als je het niet goed deed, beeld met de verkeerde verhoudingen. Zoals je bijvoorbeeld in de plaatjes hierboven zag.

Toen 16:9 de standaard werd, had dat weer een andere pixelverhouding dan de 4:3 formaten. Al met al zijn er dus heel veel verschillende pixelverhoudingen. 

Montageprogramma’s zijn/waren wel goed in het ontdekken van welke pixelverhouding bepaald beeld had, net als dat ze interlaced beeld vaak konden detecteren. Problemen ontstonden wanneer je verschillende bronnen ging combineren. Als je bijvoorbeeld monteert in een 1440x1080 tijdlijn met een niet-vierkante pixelverhouding, en daar een foto in gooit die natuurlijk gewoon vierkante pixels heeft… dan krijg je vervorming. Dan moet je dus voordat je dat doet, één van de 2 bronnen converteren naar de ander. Gedoe!  

Het zou misschien logisch zijn geweest als camerafabrikanten meteen videosignalen gingen maken met vierkante pixels, maar zo simpel was het niet. 

Video is namelijk ook nog eens een zwaar product. Camera’s moeten het opslaan op tapes of kaarten, en dat kost veel ruimte. Om ruimte en processorkracht te besparen, hielp het om met minder pixels te filmen.

Zo is Full HD video (met vierkante pixels) 1920x1080 pixels. Maar om pixels te besparen werd er een videoformaat ontwikkeld met 1440x1080 pixels. Maar dan rechthoekige pixels. Anamorphic HD werd dat ook wel genoemd. Je treft dat nu nog op sommige oude camera’s, maar ook kun je die settings nog terugvinden in montageprogramma’s.

Gelukkig… is tegenwoordig de standaard dat video gewoon vierkante pixels heeft.  😀


Image

Conclusie 

De tijden zijn wel makkelijker geworden wat betreft video. Eigenlijk is alles nu een computer. Camera’s zijn computers, tv’s zijn computers, en computers… ook 😉 

Dat maakt dat de vertaling tussen die kanalen niet meer nodig is, en het allemaal soepel van het een op het ander afspeelt. 

Je loopt alleen tegen dit soort dingen aan wanneer je werkt met oude apparatuur of oud beeldmateriaal. Of wanneer je voor televisie werkt, want ook daarvoor is het vaak nog in gebruik!

Mocht je daar dan tegen problemen aanlopen dan raad ik je aan om vooral op Google de antwoorden te zoeken, want veel meer dan dat ik je hier nu heb verteld, weet ik er niet van. Ik wil het eigenlijk ook niet weten, want het is achterhaalde, oude techniek, die steeds minder voor zal komen. En als ik er een keer tegenaanloop, dan gebruik ik Google!

Heel veel succes met het gebruik van deze techniek, en mocht je vragen hebben, kan je die altijd hieronder stellen. Ik ga dan zeker mijn best doen om die te beantwoorden 😉


About the Author

Riske de Vries

Ruim 10 jaar ervaring als filmmaker voor sociale, maatschappelijke projecten, met een scherp oog voor detail. Weet als geen ander mensen te laten stralen voor de camera.

Abonneer
Laat het weten als er
guest
0 Reacties
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties