Acteurs regisseren: 10 tips

Sinds ik in 2010 afstudeerde aan de regie opleiding aan de Toneelacademie Maastricht, heb ik op de vloer veel jonge acteurs mogen begeleiden. Sinds ik ben overgestapt van theater naar film en video, regisseer ik ook regelmatig mensen voor de camera. Het is natuurlijk onmogelijk om 4 jaar studie en alle ervaringen daarna samen te vatten in 1 video met artikel. Regisseren is iets wat je grotendeels ook echt leert door het vaak te doen! Maar een aantal belangrijke inzichten en basisprincipes met je doornemen, dat doe ik natuurlijk heel graag. Of je nu met professionele acteurs of met enthousiaste amateurspelers aan de slag gaat. 

Bekijk zoals altijd voor je verder leest zeker ook de video die we maakten over dit onderwerp, waarin we alles met je doorspreken:


In deze video refereer ik regelmatig aan de video waarin Riske vertelt over regisseren in het algemeen. Mocht je die video nog niet gezien hebben, dan kan ik je die zeker ook aanraden! Je vindt hem hier.

Een acteursregie voorbereiden

Een van de belangrijkste onderdelen van het regisseren is een goede voorbereiding. Als je weet wat je met je verhaal wilt vertellen (of dit nu een film wordt of een theatervoorstelling) dan weet je ook waar je al je keuzes op kunt baseren. Je weet waar je naartoe werkt en kunt al je beslissingen langs die meetlat leggen. In sommige situaties kan een scene bijvoorbeeld op verschillende manieren gespeeld worden. Waar kies je dan voor? Dat kun je het beste bepalen als je weet waar je naartoe werkt, en wat het doel is van elk schakeltje in je verhaal. 

Verdiep je ook in de verschillende personages. Waar komen ze vandaan, wat heeft hen gemaakt tot we ze op dit moment zijn? Wat is hun doel in een specifieke scene? En wat is de subtekst? De subtekst is wat iemand eigenlijk wil zeggen met de woorden die zij uitspreekt. Bijvoorbeeld: met 'ik hou van je' kan je ook zeggen: 'ik haat je' - als je het maar op de juiste manier brengt.

Je hoeft niet alles te weten

Het belang van een goede voorbereiding kun je niet onderschatten! Maar ook een geruststelling: je hoeft als regisseur niet alles te weten.
Ik had dat gevoel zelf wel, zeker in de eerste jaren van mijn opleiding. Als een acteur iets vroeg deed ik er alles aan om met een antwoord (en dan het liefst het juiste antwoord) op die vraag te komen. Tot een actrice tegen me zei dat het juist heel fijn kan zijn als ik ook kon zeggen 'dat weet ik niet, wat denk jij?' om zo samen tot een oplossing te komen. Wat een bevrijding was dat!

Ik geloof dat het heel veel oplevert om juist samen iets te maken in plaats van te denken dat jij als regisseur alles moet oplossen. Als je met professionals werkt mag je ervan uitgaan dat zij ook echt wel weten wat ze doen. En omdat jij degene bent die overzicht bewaart en zij zich vaak specifiek op 1 taak richten, weten ze vaak nog veel beter wat er precies nodig is dan jij. Zolang je dus maar blijft toetsen of wat zij doen ook in het grote geheel past.

En dit werkt niet alleen zo met professionele acteurs! In de making off van Harry Potter zeggen de kinderen die meewerken ook dat de regisseur vaak zei: jij kent jouw rol het best. Wat denk jij dat jouw personage nu zou doen? Waardoor ze hun personage echt leren kennen en iets spelen omdat zij weten dat ze het zo moeten spelen en niet omdat een ander het opdraagt. Je wilt dat mensen die aan een productie meewerken ook eigenaarschap hebben over wat ze doen. 

Houd er wel rekening mee dat je op een filmdag zelf waarschijnlijk sowieso al tijd te kort komt, en dus niet overal over in gesprek kunt gaan. Je kunt hier tijdens de voorbereiding momenten voor maken, bijvoorbeeld door een repetitie te plannen voor de draaidag. Dan kun je het script, jouw visie en die van anderen, en de vragen die er zijn doorspreken. Soms is er ook nog een beetje tijd voor als je repetitietijd hebt op de filmdag zelf, maar houd het dan wel echt kort en bondig.

En ook goed om in gedachten te houden: de eindkeus ligt natuurlijk wel altijd wel bij jou. Is dit zoals het moet zijn of moet het toch anders? Maak dus wel altijd die keus! Ook als je later denkt: het moet toch anders. Een keus maken is vaak beter dan geen keus maken, want zeker op een filmdag heb je daar geen tijd voor.


Image

De Videomakers op de set met acteur Rick Verstraten.


Repeteer

Ik noemde het net al even: de repetitie. Ook als je ontzettend weinig tijd hebt zou ik altijd proberen of je er toch niet ergens een repetitie moment in kunt fietsen. Al is het alleen maar even het doornemen van de teksten met de acteurs samen, zonder fysiek spel.

Een repetitie, hoe kort die ook is, geeft acteurs de tijd om aan elkaar te wennen en elkaar af te tasten. Als ze individueel hun teksten hebben geleerd, kan het de eerste keer zijn dat ze ze tegen elkaar uitspreken. Het is fijn om dat te doen als er niet meteen een camera op staat, zodat je samen nog kunt zoeken in plaats van meteen te moeten presteren.

Ook is er tijd voor vragen: waarom doe ik dit of zeg ik dat. Of ‘hoe zie je dit voor je’. Dit kan van de acteurs naar jou zijn, of van jou naar de acteurs. Ik merk ook dat dingen soms niet gevraagd worden, maar dat je aan de intonatie van de tekst al hoort dat iemand iets anders interpreteert dan hoe jij het in je hoofd had. Daar kun je het dan over hebben. 

Kortom: een repetitie geeft iedereen de kans erin te komen en vragen te stellen, zonder meteen de druk van een camera te hebben.

Vergeet wat je weet

Dit is een van de moeilijkste dingen van regisseren: kijk wat je ziet, niet wat je interpreteert. Regisseren is loslaten wat je weet en dan kijken zoals de kijker kijkt, zonder al die voorkennis die jij al hebt vanuit de voorbereiding. Dan zie je echt of iets werkt of niet. En of je als kijker straks begrijpt wat iemand meemaakt. Als je als regisseur ziet wat je wilt zien, dan ziet je kijker dat straks niet.

Als je jezelf goed hebt voorbereid is dit natuurlijk heel lastig. In het theater heb je een langere repetitietijd en kun je af en toe mensen uitnodigen van buitenaf die met een frisse blik kijken. Op een filmset heb je die tijd helaas niet. Ik sta zelf altijd wel open voor anderen die meekijken en meeluisteren, en een frissere blik hebben dan ik, om te horen wat zij ervan denken. Waren zij mee in het verhaal, geloofden ze wat er gebeurt? Werden zij geraakt? Ik heb geen idee of elke regisseur dat doet, maar ik vind zo'n snelle check zelf soms heel fijn!


Image

De Videomakers op de set met acteur Rick Verstraten.


Aanwijzingen geven

Als regisseur houd je niet alleen de grote lijn in de gaten, je bent ook de spiegel voor de acteurs. Zij kunnen zichzelf niet zien spelen, dus het is aan jou om terug te geven hoe het overkomt wat zij doen. En om aanwijzingen te geven: wat ging goed en waar slaan jullie een andere richting in?

Als je aanwijzingen geeft, denk dan zeker aan het volgende:

Geef heldere aanwijzingen

Je wilt dat iemand snapt wat je bedoelt en dat vervolgens ook kan uitvoeren. Dat klinkt misschien als een open deur maar ik heb vaak genoeg in de situatie gestaan waarin ik de uitvoerende partij was (acteur of stemacteur) en dacht: ik begrijp nu echt niet wat je van me wilt zien. Of dat ik als regisseur aanwijzingen gaf die niet duidelijk waren voor de acteur die ze moest uitvoeren. 

Probeer dus helder te zijn in wat je van iemand wilt: wil je een andere emotie zien? Of is een emotie juist te groot en mag het subtieler? Beweegt iemand te veel of zet iemand zichzelf juist vast?

Het helpt hierbij ook om eerst voor jezelf goed te weten wat je wilt zien. Ik merk dat als ik zelf denk: er ontbreekt nog iets maar ik weet niet wat - dat aanwijzingen dan ook al snel minder concreet worden.

Fysiek of verbaal?

Je kunt een aanwijzing vertellen, maar je kan natuurlijk ook dingen voordoen. Of letterlijk door een scene heen lopen, van punt naar punt, om door te spreken wat er waar moet gebeuren. Voor beide manieren is er plek! Let wel op dat je niet alles voor gaat doen. Kijk of je de acteur, ook als het een minder ervaren speler is, zo ver kunt krijgen dat het uit haar of hemzelf komt. 

Rustig aan

Als je een scene hebt gezien kan het zijn dat er een heleboel dingen opvallen, die je allemaal wilt teruggeven. Maar blijf ook goed naar de situatie kijken en schat in wat werkt. Weet wanneer je een aanwijzing geeft en wanneer iemand iets anders nodig heeft. Als je maar aanwijzingen blijft geven kan een acteur juist ook vast komen te zitten. Soms is er lucht nodig. En werkt het om meer positieve dingen te benoemen, of te benoemen dat iemand even vast zit en zo de spanning uit de lucht te halen. 

Bepaal welke aanwijzingen prioriteit hebben, en welke niet. Geef er 1 of 2 mee voor een volgende scene, niet 10 (daar kan iemand niet mee werken).  


Image

Grietje bespreekt het script tussen de opnames door met acteurs Rick Verstraten en Jasper van der Pijl.

Een veilige omgeving

In elke (werk)situatie belangrijk, en daarom ook zeker goed om hier te benoemen! Zorg voor een veilige omgeving. Voor een camera staan als acteur is kwetsbaar. Je bent heel zichtbaar, wordt straks gezien door mensen die daar vanalles van kunnen vinden, en je kunt zelf in het moment nooit 100% goed beoordelen hoe iets overkomt, daar heb je (ook) een regisseur voor nodig. En als acteur moet je soms grote emoties laten zien zoals groot verdriet, verliefdheid, angst. In een veilige omgeving kun je dat als acteur echt naar voren brengen.

Een heel mooi voorbeeld daarvan vind je in deze video (Engelstalig).  Anna Gunn wordt geinterviewd over haar rol van Skyler in Breaking Bad. Ze moet op straat in elkaar zakken, vol emotie en verdriet. Een heel intens moment! Bekijk maar eens hoe zij omschrijft hoe de regisseur omging met dat moment, en wat het verschil is tussen de eerste keer dat ze het speelt en de tweede keer.

Tenslotte

Ik zou hier nog een heel boekwerk over kunnen schrijven. Zoals ik aan het begin van dit artikel al zei: wat je leert in 4 jaar opleiding en de jaren erna in de praktijk is lastig samen te vatten in 1 artikel. Veel situaties zijn verschillend en vragen net een andere aanpak van jou als regisseur. En elke regisseur is anders. Het kan zijn dat er in dit artikel dingen staan die een collega regisseur anders zou aanpakken. Het is uiteindelijk de kunst om jouw stijl en werkwijze te ontwikkelen.

En grotendeels doe je dat in de praktijk. Door een idee ook echt te gaan maken en te zien wat eruit komt. Door met mensen te werken en te zien wat je terugkrijgt.

Regisseren is spannend, vraagt soms het uiterste van je, maar is vooral ook heel erg leuk! Heel veel plezier 😀

En als je nog vragen hebt, of opmerkingen, laat het zeker weten hier beneden in de reacties. Ik ben heel benieuwd.




Lees ook

Abonneer
Laat het weten als er
guest

0 Reacties
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties